ГУРВАН САЙХАН ЭГЧ ДҮҮСТЭЙ ХОНОСОН ЭРЧҮҮД ЯАГААД ҮҮР ЦАЙХААС ӨМНӨ ЗУГТДАГ БАЙСАН БЭ ?

Баянмөнхийнх гэдэг айл сумын төвөөс зайдуу, голын эх рүү өгссөн намхан дэнж дээр нутагладаг, хүмүүс нь ажилсаг, айл саахалтынхаа дунд нэр сайтай өнөр айл байжээ. Тэднийх Ганчимэг, Ганцэцэг, Ганжаргал гэсэн хоорондоо хоёр хоёр насны зөрүүтэй гурван охинтой бөгөөд охид багаасаа л царай зүс, бие хаагаараа хүмүүсийн хараа булаадаг байсан гэдэг. Отгон Ганжаргалыг арван зургаа, том Ганчимэгийг хорь шүргэх үед Баянмөнхийн гадаа морь, мотоцикл, хааяа бүр хотын дугаартай машин зэрэгцэн зогсох нь ердийн үзэгдэл болжээ. Холын хүн харвал найр болж байна уу гэмээр, харин нутгийнхан бол “Баянмөнхийн гурван охины араас бас л хэдэн амьтан иржээ” гээд нэг их гайхахаа больсон байв.

Гурван охин дундаас Ганчимэг нь нуруулаг, махлагдуу мөртлөө бэлхүүс нарийхан, дуу цөөтэй ч хүн рүү нэг харвал удаан мартагдахааргүй харцтай бүсгүй байлаа. Ганцэцэгийн царай эгч, дүү хоёроосоо даруухан боловч ааш зан зөөлөн, хүнтэй эвтэй, инээхдээ нүд нь түрүүлж инээдэг учраас нутгийн хөгшчүүл “энэ л хамгийн сайн эзэгтэй болно” гэдэг байжээ. Харин Ганжаргал гурвынхаа хамгийн содон царайтай нь, үс гэзэг өтгөн, хөдөлгөөн түргэн, хэл ам ч цовоо тул ирсэн залуусын ихэнх нь эхлээд түүн рүү л нүд унагадаг байсан гэнэ. Гэвч сонин нь, охидын араас олон хүн эргэлддэг атлаа хэн нь ч удаан тогтдоггүй, бүр зарим нь ганц хоёрхон удаа ирээд ахиж үзэгддэггүй байв.

Нэг хэсэгтээ сумын заан Хүрлээ Ганчимэгийн араас ухаан алдатлаа гүйжээ. Тэр Баянмөнхийнд очих бүрдээ сайхан дээл өмсөж, мориныхоо дэлийг самнаж, хааяа архи боорцог барьсаар буудаг байсан тул нутгийнхан “энэ хоёрын найр холгүй бололтой” гэж ярьж эхэлсэн байна. Баянмөнх ч дотроо дургүй байсангүй, “хүн муутай хүүхэд биш, ажилтай, айлтай айл шиг айлд өгвөл яах вэ” гэж Хандтай хэд хэд ярилцжээ. Гэтэл нэг шөнө голын эхэнд Хүрлээ Ганчимэгтэй уулзсанаас хойш бүх юм гэнэт тасарсан юм.

Тэр шөнөөс хэд хоногийн дараа Хүрлээ сумын төвөөс ч алга болж, удахгүй хот орсон гэсэн сураг гарчээ. Хэн нэг нь Ганчимэгтэй яагаад суугаагүйг нь асуухаар нүүр нь барайж, “надаас тэрийг битгий асуу, ярих юм биш” гээд яриаг тасалдаг болсон байна. Нэг удаа хэдэн залуу зориуд шоолоод “заан хүн байж айчихсан юм уу, эсвэл Ганчимэг чамайг голчихов уу” гэхэд Хүрлээгийн гар дахь аяга хүртэл үл мэдэг салганасан гэдэг. Тэр ердөө “та нар мэдэхгүй ээ, тэр шөнө надад одоо хүртэл зүүдлэгддэг” гэж хэлээд босож явжээ.

Үүнээс хойш хэдэн жил өнгөрсөн ч гурван охины нэг нь ч айл гэр болсонгүй. Баянмөнх, Ханд хоёр эхэндээ “сайн хүн таарахгүй л байгаа биз” гэж тоодоггүй байсан ч охидын нас явж эхлэхэд сэтгэл нь зовних болжээ. Гайхалтай нь охид өөрсдөө хүнээс дөлдөггүй, бүр хааяа ирсэн залуутай наргиж, цай аягалж, мориных нь ногт барьж өгөөд инээлдэнэ, гэтэл тэр залуу дараагийн удаа ирэхгүй. Ханд нэг орой тогоо нэрж суухдаа “та гурав чинь хүнээс юу нуугаад байдаг юм бэ, хаалга хатавч сахиад өтөлцгөөх нь үү” гэж уурлахад охид бие бие рүүгээ хараад инээлдсэнээс өөр хариу өгөөгүй гэдэг.

Тэр үед Баянмөнхийн нутагт алтны жижиг орд илэрч, хэдхэн сарын дотор 21 аймгаас ирсэн гэхээр есөн шидийн хүмүүс бөөгнөрчээ. Өдөр нь голын хайрга самарч, орой нь майхандаа архи дарс ууж, мөнгө алдсан олсон тухайгаа ярьсан харчуул Баянмөнхийн гурван охины сураг сонсоод удалгүй тэднийхээр хөл тавьдаг болсон байна. Баянмөнх үүнийг ашиглаад бууз, хуушуур, тамхи, архи зарж, хоёр сарын дотор урьд хожид барьж үзээгүй хэмжээний бэлэн мөнгөтэй болов. Ханд өдөржин гурил элдэж, охид сааль сүүгээ базааж, орой болохоор гэрийн гадна танихгүй эрчүүдийн дуу тасрахгүй болжээ.

Ганчимэг, Ганжаргал хоёр өдөр нь алтны газар руу хоол унд, тамхи зөөж, Ганцэцэг гэртээ үлдэж ээждээ тусалдаг байлаа. Алтны нинжа нарын зарим нь гурван охиныг харахын тулд хэрэггүй юм худалдаж авч, зарим нь “боорцог байна уу” гэж өдөрт гурав дөрөв ирээд буцна. Ханд нэг удаа “энэ хүмүүсийн нүд харцыг харахаас дотор муухайрах юм” гэж хэлэхэд Ганжаргал “ээж ээ, мөнгийг нь л ав, нүдийг нь худалдаж аваагүй биз дээ” гээд тас тас хөхөрсөн гэдэг. Тэр үед Ханд охиноо загнах гэсэн ч яагаад ч юм Ганжаргалын инээд гэнэт тасраад гэрийн хоймроос үл таних хүн аяархан инээсэн мэт сонсогдсон тул юу ч хэлэлгүй өнгөрчээ.

Нинжа нарын дунд Дорноговиос ирсэн Дондог гэх дөч гаруй насны эр байв. Тэр залуудаа лам дагаж явсан, жаахан уншлага тарни мэддэг, эмэгтэй хүнтэй учир ургуулахдаа гаргууд гэж бусад нь ярьдаг нэгэн байжээ. Өөрөө ч үүнийгээ нуудаггүй, “эм хүн гэдэг чинь үгэнд биш сэтгэлд нь ордог юм” гэж архины ширээний ард томордог байв. Зарим хүн бүр түүнийг Утайгаас авсан шороо, хийморийн чулуу, нууц тарни байдаг гэж итгэж, тоглоом шоглоомоор “зайран” гэж дууддаг болсон байна.

Дондог өмнө нь айлтай нэг бүсгүйг өөртөө татаж, өнөөх нь нөхөр хүүхдээ орхиод араас нь салдаггүй болтлоо дэвэрсэн тухай яриа нинжа нарын дунд тархсан байжээ. Үнэн худлыг нь хэн ч мэддэггүй ч Дондог өөрөө тэр яриаг үгүйсгэдэггүй, харин ч “эм хүн нэг харвал болдог юм” гээд инээдэг байв. Тиймээс Баянмөнхийн гурван охины тухай яриа ширүүсэхэд нөхөд нь “чи л нэгийг нь хөдөлгөж үз, чадахгүй бол бид чамайг зайран гэж дуудахгүй” хэмээн шоглосон байна. Дондог архиа балгаснаа “та нарын очоод шөнө дунд зугтдагийг би харин үзье” гэж хэлжээ.

Тэр орой алтны майхнуудын дунд хэсэг эр архи тойруулж суун, Баянмөнхийн охидын талаар бүдүүлэг наргиа хийжээ. Зарим нь бүр бүгдээрээ очъё гэж донгосоход арай эрүүл ухаантай хэд нь “галзуурсан юм уу, маргааш сум даяараа хэрэг болно” гээд хориглосон байна. Ингээд эцэст нь “хэн нэг нь эхлээд ганцаараа оролдож үзье” гэж ярилцаад, өөртөө хамгийн итгэлтэй Дондогийг явуулахаар болов. Дондог ч “маргааш өглөө надаас мэдээ сонсоно доо” гээд Мустанг мотоциклийнхоо түлхүүрийг эргүүлжээ.

Тэр үед Баянмөнх, Ханд хоёр хот орчихсон байлаа. Сүүлийн хэдэн сарын наймаанаас тав орчим сая төгрөг цуглуулсан Баянмөнх ах дүүгээсээ мөнгө нэмж зээлээд Бонго маягийн жижиг машин авахаар хот руу явсан юм. Мөн гурил будаа, архи тамхи бөөндөж авчраад алтныханд зарвал ахиухан ашиг гарна гэж Хандтай тооцоолжээ. Тиймээс тэр хэд хоногт гурван охин гэрээ сахиж үлдсэн тухай алтны газрынхан аль хэдийн сонссон байв.

Дондог орой бүрэнхийд Баянмөнхийнд очиход Ганцэцэг үнээ сааж, Ганжаргал зуухны өмнө тогоо самарч, Ганчимэг ус халааж байжээ. “Өө Дондог ах, та чинь ганцаараа явна уу” гэж Ганжаргал инээгээд, мотоциклийг нь саравчны хажууд тавиулсан байна. Дондог авчирсан архиа гаргахад охид нэг их цааргалсангүй, Ганчимэг чанасан мах гаргаж, Ганцэцэг цай аягалж, орой удалгүй нэлээд задгай яриа болжээ. Тэр үед Дондог гэрийн тоононы хажуугийн унь дээр жижигхэн цагаан даавуу зангидсаныг анзаарсан ч “айлын л юм биз” гээд тоосонгүй. Архи ахих тусам Дондог охидтой наадаж, нэгийг нь гижигдэж, нөгөөгийнх нь...