ХҮҮГИЙН НҮҮР НЬ УЧИР БИТҮҮЛГЭЭР ӨНДӨГ ШИГ ЦООХОР БОЛООД БАЙЖ ГЭНЭ… АЙСАН ААВ НЬ ЛАМД ДАГУУЛЖ ОЧТОЛ ХҮН ИТГЭМЭЭРГҮЙ АЙМШГИЙН УЧРЫГ ОЛЖ МЭДЖЭЭ…

Нарийны голын өндөр эрэгт зунжингаа үймэлдэн нисдэг хараацайнууд нэг жил гэнэт ор мөргүй алга болсныг би одоо ч мартдаггүй. Тэр явдлаас хойш нутгийн хөгшчүүл голын хөвөөн дэх нэгэн бөгтөр улиасыг “Догшин мод” хэмээн нэрлэж, хүүхэд багачуудыг нар шингэсний дараа тэр хавиар явуулах дургүй болсон юм. Учир нь тэр модны салаанаас нэгэн хүү амиа алдсаны дараа хэд хоногийн турш холтосных нь завсраар цус шиг улаан шүлт дусалсан гэдэг бөгөөд хамгийн хачирхалтай нь тэр өдрүүдэд Нарийны голын тэнгэрт ганц ч хараацай үзэгдээгүй билээ. Харин энэ бүхний эхлэл ердөө хэдэн хүүхдийн зуны нэг өдрийн зугаа, атганд багтах хэдхэн жижигхэн өндөгнөөс болсон юм.

Тэр үед Нарийны гол одоогийнх шиг нам гүм газар байгаагүй, жил бүрийн зун зуслангийн айлууд хөвөөгөөр нь эгнэн бууж, өглөөнөөс орой хүртэл хүүхдийн дуу тасардаггүй байлаа. Хонины хонхны дуу, тогоонд буцлах сүүний үнэр, голд орсон хүүхдүүдийн хашгиралдаан нийлээд зуны өдрүүдийг нэг л урт баяр шиг болгодогсон. Бид уснаас бараг гарахгүй, уруул хөхөрч, бие арзайтал шумбаж тоглосоор ээж нарын “Одоо гарцгаа” гэх дуунаар сая нэг эрэг рүү мөлхөн гарна. Тэр бүх дурсамжаас хамгийн тод үлдсэн зүйл нь голын тохойн өндөр шаргал эрэг болон түүнийг шүүр шанага шиг нүхэлсэн үй олон хараацайн үүр юм.

Зургаан сарын эхээр хараацайнууд хаанаас ч юм нэгэн зэрэг ирж, өндөр эргийн дээгүүр хар сум шиг зөрөлдөн нисэлдэж эхэлдэг байв. Нүх бүрийн ёроолд өвс, адуу малын хялгас, хонины ноос зөөлөн дэвсэж, дотор нь хар бор толботой жижиг цагаан өндөгнүүд бөмбийнө. Бидэнд тэр эрэг ердөө тоглож шумбадаг газар байсан боловч хөгшчүүл “Үүртэй эрэг рүү чулуу шидэж болохгүй, үр төлтэй амьтны амь таслах муу” гэж үе үе сануулна. Хүүхэд байсан бид тэр үгийг сонссон ч усанд үсрэх дараагийн мөчдөө мартчихдаг байлаа.

Манай зусланд Амар гуайнх гэж айл байсан бөгөөд тэдний хүү Гангаа биднээс насаар ялимгүй ах, юу л байна түүнд заавал гар хүрч үздэг, эвдэрч болох юм байвал эвдэж байж санаа амардаг хүүхэд байв. Өөр хүүхэд шинэ чавхтай бол харваж үзье гэнэ, айлын унага аргамжаатай байвал аргамжааг нь тайлж үзнэ, хашааны цаанаас нохой хуцвал модоор хатгаж улам уурлуулна. Амар гуай хүүгээ “Энэ гар чинь нэг өдөр чамайг гайтуулна даа” гэж загнахад Гангаа хариуд нь мушийж инээгээд өнгөрдөгсөн. Хожим бодоход тэр үг л энэ явдлын хамгийн анхны ёр байсан мэт санагддаг. Гангаа бас өөрт нь муу санасан хүнийг мартдаггүй хүүхэд байлаа. Фермийн сүү хэмжиж авдаг Бэгзжав гуайн том хүү Дамдин нэг удаа...