НӨХРИЙГӨӨ ӨӨР ХҮҮХЭНТЭЙ БАРИХ ГЭЖ АРААС НЬ ДАГАТАЛ...ТЭР АЙЛААС МИНИЙ ЭЭЖ ГАРЧ ИРСЭН...

1991 оны намар Сэлэнгийн нэгэн жижиг сууринд хорин хоёр настай Цэвэлмаа ээжийнхээ хамт хүнсний дэлгүүрийн арын хоёр өрөө байранд амьдардаг байлаа. Улс орон даяар юм ховордож, дэлгүүрийн лангуу хоосорч, хүмүүс талх тосноос эхлээд хэрэгтэй бүхнээ танил талаараа сурагладаг болсон тэр үед Цэвэлмаа оёдлын жижиг цехэд өдөржин сууж, орой нь гэртээ ирээд ээжтэйгээ нийлж захиалгын дээл оёдог байв. Өөрөө ч амьдралаас сүртэй юм хүсдэггүй, цалингаа авахаараа ээждээ гурил будаа авч өгөөд, үлдсэн хэдэн төгрөгөөрөө хааяа кино үзчихдэг, дуу цөөтэй жирийн л нэг бүсгүй байжээ. Харин тэр намар тэдний хажуугийн өрөөнд нүүж ирсэн нэг эмэгтэй Цэвэлмаагийн амьдралд гуч гаруй жилийн дараа хүртэл мартагдахааргүй мөр үлдээнэ гэдгийг хэн нь ч мэдээгүй юм.

Тэр эмэгтэйг Наран гэдэг, Цэвэлмаатай нас чацуу шахам боловч дөрвөн настай охинтой, нөхрөөсөө тусдаа амьдардаг байлаа. Наран өглөө эрт гараад орой харанхуй болсон хойно ирнэ, заримдаа охиноо Цэвэлмаагийн ээжид үлдээчихээд бүтэн өдөр алга болчихдог ч айлын хүмүүстэй эвтэйхэн, цайлган зантай хүн байв. Охиныг нь Сувдаа гэх бөгөөд буржгардуу үстэй, хүний өөдөөс том том нүдээр ширтдэг, ээжийгээ оройтохоор үүдний чимээ бүрийг чагнаж суудаг хүүхэд байсан гэдэг. Хэдхэн сарын дотор Цэвэлмаа, Наран хоёр нэгнийхээ гэрээр орж гардаг болж, Сувдаа ч Цэвэлмааг харахаараа “Цээмээ эгч ээ” гэж гүйж ирдэг болжээ.

Наран өөрийнхөө амьдралын талаар тэр бүр ярьдаггүй байсан ч нэг орой Цэвэлмаагийнд гурил элдэлцэж суухдаа нөхрөөсөө яагаад салснаа анх удаа ам алдсан байна. Нөхөр нь архи уухаараа агсам тавьдаг, хэд хэдэн удаа гар хүрсэн бөгөөд хамгийн сүүлд Сувдааг тэвэрчихсэн зогсож байхад нь цохисноос хойш Наран охиноо аваад гэрээсээ гарчээ. Цэвэлмаа “Тэгээд бүр мөсөн салсан юм уу?” гэхэд Наран хэсэг зуур гурил руугаа харан сууснаа “Салсан л гэж бодож байгаа” хэмээн инээмсэглэсэн гэдэг. Тэр инээмсэглэл нь баярласан хүнийх биш, ярихыг хүсэхгүй байгаа хүний инээмсэглэл байсныг Цэвэлмаа хожим л ойлгосон юм.

Өвөл дөхөх тусам Наран улам тогтворгүй болж, зарим шөнө цонхоороо гадагш удаан ширтэн суух болжээ. Нэг удаа Цэвэлмаа “Юу хараад байгаа юм?” гэж асуухад Наран хөшгөө татчихаад “Юу ч биш ээ, нэг хүн дагаад байгаа юм шиг санагдаад” гэж хариулсан байна. Цэвэлмаа нөхөр нь ирээд дарамтлаад байгаа юм болов уу гэж бодсон ч Наран дахиж энэ тухай ярьсангүй. Харин арван нэгдүгээр сарын сүүлчийн нэгэн орой тэдний хаалгыг Наран урьд урьдынхаас өөр царайтай тогшжээ.

Гадаа цас хялмаалж байсан ч Наран малгайгүй, үс нь чийгтчихсэн, нэг гартаа Сувдааг хөтөлж, нөгөө гартаа жижиг хүрэн цүнх барьсан байлаа. Тэр охиноо Цэвэлмаагийн гэрт оруулчихаад “Энийг өнөө шөнө харчих, би нэг газар очоод ирье” гэжээ. Цэвэлмаа хаашаа явахыг нь асуухад Наран “Маргааш өглөө гэхэд ирчихнэ ээ” гэж хэлээд Сувдааг үнссэн байна. Үүдээр гарахынхаа өмнө эргэж хараад “Хэрэв би оройтвол ээжид минь хэлээрэй” гэж хэлсэн нь Цэвэлмаагийн Нарангаас сонссон хамгийн сүүлчийн үг болсон юм.

Наран маргааш өглөө ирсэнгүй, үд өнгөрөхөд ч сураг гарсангүй. Цэвэлмаа эхэндээ ажил явдал нь сунжирсан байх гэж бодсон ч Сувдаа орой болох тусам “Ээж хэзээ ирэх юм?” гэж асуусаар байхад сэтгэл нь түгшиж эхэлжээ. Хоёр дахь өдөр нь Нарангийн ажил дээр очиход өмнөх өдрөөсөө ажилдаа ирээгүй гэсэн бөгөөд хаашаа явснаа хэнд ч хэлээгүй байв. Гурав дахь өдөр нь Цэвэлмаа Нарангийн төрсөн ээж Долгорыг хүнээр сураглуулан олж, Сувдааг хөтлөөд гэрт нь очжээ.

Долгор охиноо алга болсныг сонсоод тэр дороо цагдаад мэдэгдсэн ч Нарангийн сураг гарсангүй. Хуучин нөхрийг нь шалгаж, таньдаг хүмүүсээс нь асууж, явж болох газруудаар хайсан ч нэг нь ч түүнийг харсан гэхгүй байлаа. Хэдэн долоо хоногийн дараа Цэвэлмаа өөрийнхөө амьдрал руу буцсан боловч дөрвөн настай Сувдаа эмээгийнхээ гараас хөтлөөд явахдаа хэд хэд эргэж харсан дүр зураг нь санаанаас нь гардаггүй байв. Наран нэг л өдөр хаалга тогшоод ороод ирэх юм шиг санагдсаар байтал сар жил өнгөрч, эцэст нь хүмүүс хүртэл түүний тухай ярихаа больжээ.

Цэвэлмаагийн амьдрал ч тэр газартаа зогссонгүй. Хэдэн жилийн дараа Улаанбаатар руу нүүж, барилгын байгууллагад ажилладаг Доржпалам гэх залуутай танилцан гэр бүл болж, 1996 онд ганц охинтой болсон байна. Охиноо Уянга гэж нэрлэсэн бөгөөд Цэвэлмаа өөрөө багадаа аавыгаа алдсан болохоор хүүхдээ бүтэн гэр бүлд өсгөхийг юунаас ч илүү хүсдэг байжээ. Наран, Сувдаа хоёрын тухай дурсамж ч он жил өнгөрөх тусам бүдгэрсэн ч бороо цастай орой хаалга тогших чимээ сонсогдох бүрд хүрэн цүнх барьсан Наран хааяа санаанд нь ордог байв.

Уянга харин ээжийнхээ залуу насны энэ явдлыг бараг мэдэхгүй өсчээ. Цэвэлмаа хааяа “Манай хажууд нэг их хөөрхөн охин байдаг байсан юм” гэж Сувдааг дурддаг ч Наран алга болсон тухайгаа хүүхдэд яриад яах вэ гэж боддог байв. Доржпалам дөлгөөн зантай, архи дарс хөөцөлддөггүй хүн байсан тул тэдний гэр бүлд том хэрүүл маргаан бараг гардаггүй байлаа. Уянга эцэг эхийнхээ амьдралыг хараад гэр бүл гэдэг ерөөсөө л ийм тайван зүйл байдаг гэж бодож өссөн юм. Хорин зургаан нас хүрэхдээ...