1970-аад оны эхээр Баянхошууны эцэст амьдардаг Нансалмаа гэх бүсгүйн тухай өнөөдөр ч хөгшчүүл нэг л зүйлийг шивнэн ярьдаг...

1970-аад оны эхэн үе. Улаанбаатар хотын захын Баянхошууны эцэс хавьд хүмүүсийн ам дамжин яригддаг нэгэн бүсгүй байжээ. Түүнийг Нансалмаа гэдэг байсан ч тэр нэр нь түүний өнгө төрхийг огтхон ч илэрхийлдэггүй байв.

Нутгийн хөгшид “ийм сайхан хүүхэн бидний үед байсангүй” гэж дурсдаг, харин залуус нь ганц харц булаалдахын төлөө хүртэл хоорондоо муудалцах шахдаг байсан гэдэг. Цав цагаан царай, урт өтгөн хар үс, дөлгөөн атлаа хүнийг өөрийн эрхгүй татах харцтай тэр бүсгүйг хараад хүмүүс лусын дагина ч ингэж үзэсгэлэнтэй байдаг болов уу хэмээн уулга алддаг байжээ. Түүн рүү зөвхөн хүмүүс биш, амьтад хүртэл сонин ханддаг байсан гэх яриа бий. Бусдад хуцаж дайрдаг ноход хүртэл Нансалмааг харахаараа дуугаа хурааж, холуур тойрдог байсан тухай нутгийнхан одоо ч ярьдаг.

Гэвч энэ бүхний цаана хэнд ч ярьдаггүй нэгэн нууц байлаа. Түүний эцгийг Дамдинсүрэн гэдэг байв. Нэгэн цагт төрийн хүчтэй байгууллагад ажиллаж, эрх мэдэл, албан тушаалын оргилд хүрсэн хүн. Хүмүүс түүнийг гаднаа тайван дөлгөөн харагддаг ч дотроо төмөр шиг хатуу зан араншинтай гэдэг байжээ. Дамдинсүрэн охиноо төрөхөөс өмнө эхнэртэйгээ таван удаа хүүхэдтэй болсон ч нэг нь ч бойжиж чадсангүй. Бүрэлдээгүй нь бүрэлдээгүйгээрээ, төрсөн нь удалгүй энддэг байлаа. Айл гэрийг нь бараан гуниг нөмөрч, эхнэр нь өдөр шөнөгүй уйлдаг болсон гэдэг.

Харин зургаа дахь жирэмслэлт аз авчирсан юм шиг санагджээ. Энэ удаа охин эсэн мэнд төрсөн тул Дамдинсүрэн баярласандаа бараг хөл нь газарт хүрэхгүй явдаг болсон гэдэг. Гэвч яагаад ч юм бэ, бусдын зөвлөснөөр хүүхдээ Нансалмаа гэх бус, аль болох содон, муу ёрын өнгө аяс агуулсан нэрээр нэрлэхийг зөвшөөрчээ. Тэр нэр нь Нансалмаа болсон юм. Яагаад ийм нэр сонгосныг хэн ч мэддэггүй байлаа. Харин учрыг нь Дамдинсүрэн өөрөө л зүрхнийхээ гүнд хадгалж явжээ.

Нэгэн орой тэрээр хуучны танилуудтайгаа архи хуваан сууж байхдаа ам алдсан гэдэг. Залуу насандаа тэр Дотоод яаманд ажиллаж, тухайн үеийн улс төрийн хэрэгт холбогдсон олон хүнийг өөрийн гараар баривчилж, байцааж, яллуулж явжээ. Төрийн өмнө байгуулсан гавьяагаараа Цусан гавьяаны одон, үнэт буу, орос сэлэм зэрэг олон шагнал хүртсэнээрээ бахархдаг байсан аж. Гэвч тэр хүний амьдралд хэзээ ч мартагдаагүй нэг үйл явдал байсан юм.

Хөвсгөлийн нэгэн алдартай зайран баригдан ирэхэд Дамдинсүрэн өөрөө байцаасан гэдэг. Өвгөн зайран буудуулахынхаа өмнөхөн: “Чи өнөөдөр намайг яллаа. Гэхдээ миний онгод мөхөхгүй. Нэг өдөр чи өөрөө хийсэн үйлийнхээ хариуг амсана. Чиний үрээс хүн биш амьтан төрнө.” хэмээн хараасан тухай тэр шөнө согтууран ярьжээ. Маргааш нь тэр үгээ хэлсэндээ харамсаж байсан ч сонссон хүмүүсийн дунд энэ яриа чимээгүй тархсан гэдэг.

Хэдэн жилийн дараа төрсөн охин нь өсөх тусам хүмүүсийн гайхлыг төрүүлэх хачирхалтай авир гаргаж эхэлжээ. Нэгэн удаа мал нядалсны дараа үлдсэн цусыг...